تبلیغات
معمار کوچک ایپک ایران صنعتی - خانه ی ایرانی

خانه ی ایرانی


مسكن به عنوان محل سكونت و آسایش، یكی از نیازهای اولیه بشری و از نخستین مسائلی است كه انسانها همیشه به دنبال یافتن پاسخی مناسب و منطقی برای آن بوده اند. بنابراین هنگامی كه به معماری گذشته ایران می پردازیم مسكن نیز جائی در بحث هایمان خواهد داشت. اما به دلائل مختلف از جمله عدم استحكام خانه ها در قدیم و عدم توجه به حفظ و نگاهداری آن خانه ها در ادوار قبل از صفویان در اصفهان باقی نمانده اند.

intranet.isfahan.ir

در دوران صفویه معماری نیز همچون دیگر هنرها مورد توجه قرار گرفت و در كنار كاخها و پلها و بازارها و مساجد، خانه های باشكوه ساخته شد و اصفهان به شهر پنجره های رنگین در جهان مشهور شد اما با اضمحلال صفویان و انتقال پایتخت و افول شهر اصفهان شور و شوق عصر صفویه كه بسیاری آن را دوران طلائی معماری و سایر هنرها نامیده اند. به شدت نقصان گرفت و مهاجرتها و عدم امنیت ناشی از انتقال قدرت بین سلسله ها باعث شدند زمینه های تخریب خانه های باشكوه و مجلل فراهم گردد. بطوری كه امروز در شهر اصفهان خانه هائی كه متعلق به دوران صفویه باشد بسیار كم هستند و این مطلب علاوه بر مسائلی كه مورد اشاره قرار گرفتند ناشی از تحولاتی است كه در قرن نوزدهم زمان حكومت قاجارها در جهان به وقوع پیوست و مواردی همچون افزایش جمعیت، گسترش تجارت خارجی، تورم قیمت ها و تماس فزاینده با كشورهای اروپایی بر ساختار قدرت داخلی، ارزش ها و اندیشه ها تاثیر نهادند و شهر اصفهان كه خسارتهای بیشماری را متحمل شده بود از حكومت ظل السلطان به بعد دچار تغییراتی شد كه در كالبد شهر به خوبی احساس می شود.
در بررسی هائی كه متخصصین و پژوهشگران در باره واحدهای مسكونی اصفهان به عمل آورده اند این نكته مشخص می شود، كه در هر دوره ای تدریجاً نوعی از معماری و نوسازی جدید انجام می گرفته كه بیشتر تحت تاثیر عوامل فرهنگی و اقتصادی بوده است.
قبل از آن كه به معرفی چند خانه بپردازیم برخی ویژگی های اختصاصی خانه های قدیمی اصفهان را ذكر كرده و تاكید می كنیم كه این ویژگی ها در بیشتر شهرها یكسان بوده و تنها در برخی استانها به دلائل آب و هوا و عوامل جوی تفاوتهائی در نحوه ساخت آنها می بینیم.
ویژگی های خانه‌های قدیمی
از جمله خصوصیات خانه های قدیمی در اصفهان و بیشتر شهرها مساحت زیاد آن است. سبك معماری آنها نیز به این صورت است كه از دو قسمت اندرونی و بیرونی بوده است. این خانه ها از قسمت های ذیل تشكیل می شده اند:
1. سكو 2- سردر ورودی 3- در ورودی 4- هشتی 5- دالان 6- ایوان ها 7- حیاط و اتاقهای اطراف آن 8- حوض 9. آشپزخانه 10.سرویس ها


سكو: محلی در دو سوی در ورودی ، برای استراحت در هنگام انتظار، برای ورود یا گفت و گو با همسایه ها
سر در ورودی :‌ هلال تزئینی روی در و تنها قسمت خارج از خانه كه اغلب كاشی كاری دارد و معمولاّ طوری ساخته می شد كه در زمستانها مانع از ریزش برف و باران بود و در تابستانها نیز مانعی برای تابش مستقیم آفتاب به شمار می رفت. در بالای سردر آیاتی از قرآن كریم یا عبارات مذهبی نوشته می شد تا هنگام ورود و خروج از زیر آیات قرآنی یا روایات و عبارات دینی عبور كنند.
در ورودی : در بیشتر خانه های سنتی ، درهای ورودی دو لنگه و چوبی هستند و هر لنگه كوبه ای نیز دارد . زن ها حلقه ای كه صدای زیری داشت ، به صدا در می آوردند و مردها كوبه ی چكشی شكل را كه صدای بمی داشت .
هشتی : بلافاصله پس از ورودی به فضای هشتی می رسیم. اغلب به شكل هشت ضلعی یا نیمه هشت ضلعی و یا بیشتر مواقع چهار گوش است. هشتی دارای سقفی كوتاه و یك منفذ كوچك نور در سقف گنبدی شكل ان است و عموماّ سكوهائی برای نشستن در آن طراحی شده است. هشتی برای انشعاب قسمت های مختلف خانه و گاه برای دسترسی به چند خانه ساخته می شد. در خانه های بزرگ ، اندرونی و اقامتگاه های خدمتكاران نیز به هشتی راه داشتند و اغلب برای جدا سازی آقایان و خانم ها دو قسمتی ساخته می شد.
دالان (راهرو) : د الان راهروی باریكی بود كه با پیچ و خم وارد شونده را از هشتی به حیاط خانه هدایت می كرد. پیچ و خم دالان برای رعایت حریم خصوصی خانه بود تا عابر نتواند سریعاً فعالیت های جاری در حیاط را متوجه شود..
حیاط : حیاط در خانه های قدیمی مركز و قلب ساختمان بود. ، حیاط مركزی همراه با ایوان در هر سمت ، ویژگی بود كه از گذشته های دور در معماری ایرانی حضور داشت ؛ البته این امكان وجود داشت كه حیاط از نظر هندسی مركز خانه نباشد اما از نظر زندگی و انجام فعالیت ها و ایجاد ارتباط بین قسمت های مختلف خانه، تعبیه دید و سایر مسائل مركز خانه محسوب می شد. حیاط محلی برای برگزاری مراسم مختلف نظیر مراسم مذهبی ، عروسی و تجمع اقوام بود. معمولاً چهار گوش بود. ابعاد حیات را تعداد و عملكرد فضاهای اطراف ان تعیین می كنند. هر حیاط معمولاً یك حوض و چند باغچه دارد كه بسته به شرایط مختلف محلی نظیر آب و هوا و عوامل فرهنگی اشكال متفاوتی می یابد. سازمان دهی فضاهای محصور حیاط به گونه ای بود كه با تغییرات فصلی و كاركردها ی مختلف اتاق های مجاور متناسب باشد.
حوض و باغچه : در حیاط سازی خانه های قدیمی حوض و باغچه معتبرترین عناصر حیاط سازی به شمار می رفت.
تالار: این عنصر عموماً فضائی بود با تزئینات بسیار زیبا و پركار كه در كنار اتاق های ساده زندگی در خانه های سنتی كاملاً مشهود بود. تالار با گچبری، آئینه كاری، نقاشی روی گچ، مقرنس و با نقاشی روی چوب تزئین می شدند. جبهه رو به حیاط تالار با ارسی های 5 دری یا 7 دری به حیاط خانه مربوط می شدند. تالار برای پذیرایی از مهمانان محترم و مخصوص مورد استفاده قرار می گرفت.
نشیمن: نشیمن،‌ اتاق هائی بود كه از تالار اهمیت كمتری داشتند و از اتاق های ساده مهمتر بودند نشیمن، محل تجمع افراد خانواده ومهمانهای بسیار نزدیك به حساب می آمد این عناصر از نظر تزئینات بسیار ساده بودند.
آشپزخانه: معمولاً مربع یا مستطیل است . نزدیك آب انبار و چاه آب قرار دارد. در درون آشپزخانه ، محلی برای پخت و پز ، ذخیره ی چوب و تنور پخت نان و در درون دیوار آن تاقچه ای برای قرار دادن ابزار آشپزی و غذل تعبیه شده است.
آبریزگاه (توالت) و حمام: در سطح پایین تری قرار می گرفتند: نخست به دلیل سهولت در استفاده از آب و زهكشی آن ؛ دوم گرمای آن..
حمام به دو بخش تقسیم می شد: یكی برای تعویض لباس (سر بینه) و دیگری برای شست وشو (گرم خانه)
جهت خانه ها :‌ جهت خانه تابع زاویه ی نور خورشید و قبله است . هر وجه خانه برای فصل خاصی از سال مناسب بود و عناصری مانند تالار ، بادگیر، پنج در ع سه دری و ارسی در شمار راه حل ها بودند.
در اكثر قریب به اتفاق خانه های سنتی، محور اصلی بنا، محور شمالی جنوبی بودند و بهترین موقعیت را برای گرفتن نور خورشید داشتند تا در روزهای گرم تابستان از سایه و در زمستان از گرمای خورشید برخوردار باشد ؛ فضاهای اصلی زندگی نیز در دو سمت شمالی و جنوب ساخته می شدند و فضاهائی كه اهمیت كمتری داشتند،‌ به خصوص فضاهای خدماتی در دو سمت شرق و غرب ساخته می شدند


منابع:
* معماری خانه های ایران _ دكتر فاطمه كاتب


تاریخ : پنجشنبه 6 آبان 1389 | 04:30 ب.ظ | نویسنده : امیرعلی مهدی کورش حذرخانی | نظرات

  • هاست
  • آپ رنگ
  • کارت شارژ همراه اول